İç Anadolu Bölgesi’nde kavaklarda kurumalara neden olan Cytospora chrysosperma “Pers.� Fr.’nın morfolojik özellikleri, zarar durumu ve Paranthrene tabaniformis (Rott.) (Lepidoptera: Sesiidae) arasındaki ilişkiler
H. AKTAŞ, Z. ŞİMŞEK, Y. KONDUR
Özet
Çankırı Kenbağ Orman Fidanlığı ve Orta Anadolu Bölgesinde yetiştirilen kavak ağaçlarındaki kurumalara Cytospora kanseri (Cytospora chrysosperma “Pers.� Fr.)’nin neden olduğu saptanmıştır. Hastalık yörede ilk kez görüldüğü için yayılma alanı yani bulaşıklılık sınırını, bulaşma oranı ve hastalık entansitesini belirlemek, hastalığın temiz alanlara bulaşmasını önlemek ve gerekli önlemleri almak için Çankırı ili Merkez olmak üzere Ankara ve Kırıkkale illeri kavak yetiştirme alanlarında “Sınırlandırma ve Kıymetlendirme Sürveyi� uygulanmıştır. C. chrysosperma'nın en iyi geliştiği besi ortamının belirlenmesi amacıyla PDA (Patates Dekstroz Agar), MEA (Malt Ekstrakt Agar), Poplar-Bark Extract Agar (Kavak Kabuğu Ekstrak Agar) ve SNA (Sentetik Nutrient Agar) besi ortamları kullanılmıştır. Aynı çalışma ile C. chrysosperma’nın bölgedeki bulaşıklık durumu, hastalık entansitesi, konukçuları ve P. tabaniformis ile ilişkisi yapılan sürveylerle ortaya konulmuştur. Elde edilen verilerden yararlanılarak Ankara, Çankırı ve Kırıkkale illerinde C. chrysosperma ile P. tabaniformis arasında korelasyon ilişkisi belirlenmiştir.
Patojen, enfekteli kavak gövdelerinde görülen yağımsı - gri lekeler üzerindeki piknitlerden mart ayının sonundan itibaren 2–3 cm uzunluğunda, kiremit kırmızısı renginde, kıvrımlı iplikcikler halinde ve birbirinden kopmayan spor salgıları oluşturmuştur. Etmenin sporları hiyalin, tek hücreli, hafif kamburumsu yay şeklinde olup, ortalama boyutları 2,5–5 x 0,5–1,5 µm olarak belirlenmiştir. Yapılan çalışmalarda patojenin en iyi PDA, MEA ve Poplar-Bark Extract Agar besiortamlarında geliştiği saptanmıştır. 21 günlük inkubasyon sonunda meydana gelen leke boyutları ortalama olarak 3,06 x 1,73 cm bulunmuştur. C. chrysosperma’nın kavaklarda neden olduğu ortalama zarar oranı Çankırı (Merkez), Ankara ve Kırıkkale’de sırasıyla, %15.77, %14.10 ve %9.28 olduğu saptanmıştır. Sözü edilen çalışma alanlarında P. tabaniformis’in ortalama zarar oranı ise yine sırasıyla %5.37, %3.84 ve %3.06 olarak belirlenmiştir. Hastalık etmeni ile P. tabaniformis arasında Ankara, Kırıkkale ve Çankırı illerinde sırasıyla %59.55, %67.63 ve %90.37 oranında önemli ilişki bulunduğu tespit edilmiştir. Bazı kaynaklarda C. chrysosperma’nın yayılmasında delici böceklerin payı olduğu bildirilmekle birlikte, bu grupta bulunan P. tabaniformis, tür olarak yer almamaktadır. Ancak, sürvey sonucunda hesaplanan hastalık ve zararlının bulaşma oranları dikkate alındığında, her üç ilde de C. chrysosperma ile P. tabaniformis arasında güçlü (r>0.50) ve önemli düzeyde (P<0.05) ilişki bulunduğu belirlenmiştir. Söz konusu parametreler birlikte değerlendirildiğinde, ilk kez bu çalışma ile hastalığın yayılmasında P. tabaniformis’in de payı olduğu anlaşılmıştır.
Patojen, enfekteli kavak gövdelerinde görülen yağımsı - gri lekeler üzerindeki piknitlerden mart ayının sonundan itibaren 2–3 cm uzunluğunda, kiremit kırmızısı renginde, kıvrımlı iplikcikler halinde ve birbirinden kopmayan spor salgıları oluşturmuştur. Etmenin sporları hiyalin, tek hücreli, hafif kamburumsu yay şeklinde olup, ortalama boyutları 2,5–5 x 0,5–1,5 µm olarak belirlenmiştir. Yapılan çalışmalarda patojenin en iyi PDA, MEA ve Poplar-Bark Extract Agar besiortamlarında geliştiği saptanmıştır. 21 günlük inkubasyon sonunda meydana gelen leke boyutları ortalama olarak 3,06 x 1,73 cm bulunmuştur. C. chrysosperma’nın kavaklarda neden olduğu ortalama zarar oranı Çankırı (Merkez), Ankara ve Kırıkkale’de sırasıyla, %15.77, %14.10 ve %9.28 olduğu saptanmıştır. Sözü edilen çalışma alanlarında P. tabaniformis’in ortalama zarar oranı ise yine sırasıyla %5.37, %3.84 ve %3.06 olarak belirlenmiştir. Hastalık etmeni ile P. tabaniformis arasında Ankara, Kırıkkale ve Çankırı illerinde sırasıyla %59.55, %67.63 ve %90.37 oranında önemli ilişki bulunduğu tespit edilmiştir. Bazı kaynaklarda C. chrysosperma’nın yayılmasında delici böceklerin payı olduğu bildirilmekle birlikte, bu grupta bulunan P. tabaniformis, tür olarak yer almamaktadır. Ancak, sürvey sonucunda hesaplanan hastalık ve zararlının bulaşma oranları dikkate alındığında, her üç ilde de C. chrysosperma ile P. tabaniformis arasında güçlü (r>0.50) ve önemli düzeyde (P<0.05) ilişki bulunduğu belirlenmiştir. Söz konusu parametreler birlikte değerlendirildiğinde, ilk kez bu çalışma ile hastalığın yayılmasında P. tabaniformis’in de payı olduğu anlaşılmıştır.
Tam Metin: PDF